Wie beschermt de tolk?

Een verdachte wordt agressief tijdens een politieverhoor. Politieagenten zijn opgeleid om met dergelijke situaties om te gaan. Maar wat met de tolk die naast de verdachte zit? Wie staat in voor diens veiligheid? En wat gebeurt er als de situatie uit de hand loopt?

Als beëdigd tolken dragen we een grote verantwoordelijkheid. We moeten neutraal en onpartijdig blijven, het beroepsgeheim respecteren en ervoor zorgen dat alle betrokkenen elkaar correct begrijpen, ook wanneer de emoties hoog oplopen of de omstandigheden bijzonder moeilijk zijn.

Over onze plichten wordt veel gesproken. Maar hoe zit het met onze rechten? En vooral: wie beschermt de tolk?

Een reëel risico, geen hypothetisch probleem

Het risico dat tolken tijdens hun opdrachten slachtoffer worden van agressie, is helaas niet nieuw.

In 2022 trok de BBVT al aan de alarmbel nadat een tolk tijdens een zitting in de rechtbank van Hasselt fysiek werd aangevallen door een beklaagde. Onze vereniging wees toen op de kwetsbare positie van gerechtstolken, die vaak vlak naast de persoon voor wie ze tolken moeten plaatsnemen.

In 2026 werd de problematiek opnieuw pijnlijk duidelijk toen een beëdigd tolk tijdens een politieverhoor zwaargewond raakte na een aanval door een verdachte.

Dat incident leidde op 24 juni 2026 tot parlementaire vragen aan minister van Justitie Annelies Verlinden over de bescherming van beëdigd tolken bij opdrachten voor politie en Justitie.

Een opvallende vaststelling uit het antwoord van de minister: er worden geen centrale cijfers bijgehouden over agressie tegen beëdigd vertalers en tolken.

Hoe kunnen we de omvang van een probleem correct inschatten als we niet eens weten hoe vaak het zich voordoet?

Veiligheid mag geen kwestie van geluk zijn

Tijdens verhoren, voorleidingen en rechtszittingen bevinden we ons geregeld in een kwetsbare positie. Soms zitten we op nauwelijks enkele centimeters van een verdachte of beklaagde, zonder fysieke afscheiding of mogelijkheid om voldoende afstand te bewaren.

Hoewel we een essentiële rol vervullen in de rechtspleging, beschikken we niet noodzakelijk over dezelfde opleiding, beschermingsmiddelen of opvangmogelijkheden als de andere aanwezige professionals.

Volgens de minister wordt de veiligheid tijdens verhoren beoordeeld aan de hand van een voorafgaande risicoanalyse, waarbij onder meer rekening wordt gehouden met de aard van de feiten en het profiel van de betrokkene.

Maar volstaat dat? Worden onze aanwezigheid en onze specifieke positie altijd voldoende meegenomen in die analyse? En krijgen we vooraf informatie over de risico’s die aan onze opdrachten verbonden zijn?

Veiligheid mag geen kwestie van geluk zijn, maar moet een vanzelfsprekend onderdeel vormen van de organisatie van elke opdracht.

En wat als het toch misloopt?

Wanneer een van ons tijdens een opdracht slachtoffer wordt van geweld, rijzen er meteen heel wat vragen.

Wie draagt de verantwoordelijkheid? Wie vergoedt de lichamelijke of materiële schade? Wat als we tijdelijk arbeidsongeschikt worden en daardoor inkomsten verliezen?

Tijdens de parlementaire bespreking van 24 juni 2026 bleek dat de Staat geen specifieke verzekeringspolis afsluit voor de tolken die deze opdrachten uitvoeren. De vraag hoe slachtoffers snel en op een toegankelijke manier schadeloos kunnen worden gesteld, blijft dan ook bijzonder relevant.

Ook de wettelijke bescherming verdient aandacht. De mogelijkheid om in gevoelige dossiers met een anoniem identificatienummer te werken, is wettelijk voorzien, maar de praktische toepassing ervan blijft problematisch.

Daarnaast werd de vraag gesteld of beëdigd vertalers en tolken niet dezelfde bijzondere strafrechtelijke bescherming zouden moeten genieten als bepaalde andere beroepsgroepen die een functie van algemeen belang vervullen.

Het zijn geen details. Het gaat om de erkenning van de risico’s die onze beroepsgroep loopt bij opdrachten in dienst van Justitie.

Niet alle gevolgen zijn zichtbaar

Fysieke agressie is slechts één aspect van de problematiek.

We worden soms geconfronteerd met bijzonder zware dossiers: intrafamiliaal geweld, seksueel misbruik, kindermishandeling, ernstige ongevallen of gewelddadige misdrijven.

Als tolken moeten we dergelijke verklaringen getrouw overbrengen, vaak in de ik-vorm en zonder onze eigen emoties te laten blijken. We moeten professioneel blijven functioneren, ook wanneer wat we horen ons persoonlijk raakt.

Maar wat gebeurt er na afloop van zo’n opdracht?

Politieagenten en andere hulpverleners kunnen, afhankelijk van hun organisatie, een beroep doen op psychologische ondersteuning en nazorg na ingrijpende gebeurtenissen. Voor ons als zelfstandige tolken is de toegang tot dergelijke ondersteuning niet altijd even duidelijk.

We staan vaak mee in de eerste lijn, naast politieagenten, hulpverleners en medische urgentieteams, ook al verschillen onze taken en verantwoordelijkheden van die van hen. Nochtans kan het herhaaldelijk vertolken van traumatische verhalen ook voor ons een zware emotionele belasting met zich meebrengen.

Professionele afstand bewaren betekent niet dat we ongevoelig moeten zijn voor wat we horen.

De BBVT blijft aandringen op concrete maatregelen

Onze veiligheid staat dan ook hoog op de agenda van de BBVT-UPTIJ.

Tijdens het structurele overleg met de FOD Justitie op 5 juni 2026 bracht onze vereniging verschillende concrete voorstellen naar voren.

Zo vroegen we onder meer aandacht voor de toegang tot psychologische slachtofferhulp, de mogelijkheid van een collectieve verzekering, de betrokkenheid van de comités voor preventie en bescherming op het werk en betere veiligheidsmaatregelen tijdens verhoren en risicovolle interventies.

Ook praktische oplossingen verdienen verdere aandacht, zoals een aangepaste inrichting van verhoorlokalen, voldoende afstand tussen de tolk en de verdachte en beschermende uitrusting bij opdrachten met een verhoogd risico.

De FOD Justitie bevestigde dat de contactgegevens van de diensten voor slachtofferhulp ter beschikking zouden worden gesteld. De vraag naar een collectieve verzekering zou aan het politieke niveau worden voorgelegd.

Daarnaast werd afgesproken om een vertegenwoordiger van de FOD Binnenlandse Zaken bij een volgend overleg te betrekken, zodat de veiligheid van tolken tijdens verhoren en interventies verder kan worden besproken.

Ook de mogelijkheid om opleidingen over het omgaan met agressie als permanente vorming te erkennen, wordt onderzocht.

Het zijn belangrijke stappen, maar de uitdaging blijft om de voorstellen om te zetten in concrete maatregelen op het terrein.

Een veilige werkomgeving is geen luxe

Tolken spelen een onmisbare rol in de toegang tot justitie en het recht op een eerlijk proces. Zonder hun tussenkomst zouden heel wat verdachten, slachtoffers en andere betrokkenen bij een gerechtelijke procedure hun rechten niet ten volle kunnen uitoefenen.

Daar staat tegenover dat we ons werk in veilige en professionele omstandigheden moeten kunnen uitvoeren.

Dat betekent niet dat elk risico volledig kan worden uitgesloten. Wel dat risico’s ernstig worden genomen, preventieve maatregelen worden getroffen en we op passende bescherming en ondersteuning kunnen rekenen wanneer er iets misloopt.

We blijven dit dossier van nabij opvolgen en de belangen van onze leden verdedigen bij de bevoegde instanties.

Want neutraliteit is een beroepsplicht. Veiligheid mag niet uitsluitend een individuele verantwoordelijkheid zijn.

Heb jij al een onveilige situatie meegemaakt tijdens een tolkopdracht?

Ben je tijdens een opdracht geconfronteerd met agressie, bedreigingen of intimidatie? Heb je na een bijzonder zware opdracht nood gehad aan ondersteuning? Of heb je ideeën om onze veiligheid te verbeteren?

Laat het ons weten!

Jouw ervaringen en suggesties helpen ons om knelpunten op het terrein beter in kaart te brengen en te blijven pleiten voor concrete maatregelen.

Deel daarbij geen vertrouwelijke gegevens over dossiers of betrokken personen.

Bronnen:

Kamercommissie Justitie – 24 juni 2026: parlementaire vragen over de bescherming van tolken

BBVT-UPTIJ – Overlegvergadering met de FOD Justitie van 5 juni 2026