« Samen maken we werk van ons beroep! »

Mevrouw de minister,
Mijnheer de Eerste Voorzitter van het Hof van Cassatie,
Dames en heren magistraten, voorzitters van de balie, van de Franstalige vereniging van gerechtsdeurwaarders en van de Federale Gerechtelijke Politie,

Mevrouw de directeur van het DG Vertaling van de Europese Commissie,

Mijnheer de directeur van het Instituut voor Gerechtelijke Opleiding, dames, heren vertegenwoordigers van de universiteiten, van het Nationaal Register van beëdigd vertalers en tolken,
Geachte gasten, in uw respectieve titels en hoedanigheden,
Beste collega’s,

Het is met veel vreugde en immens veel trots dat wij u vanavond verwelkomen op deze uitzonderlijke locatie, om samen de 10e verjaardag te vieren van de oprichting van de BBVT. Een decennium vol engagement voor een bijzonder beroep, dat niettemin nog steeds miskend wordt.

Om het belang ervan te kunnen inschatten, moeten we terug naar twee belangrijke data die hun stempel drukten op de evolutie van het beroep.

Op 20 november 1945 ging het proces van Neurenberg van start, waar nazileiders terechtstonden wegens samenzwering, misdaden tegen de vrede, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid. Het is in die context en tijdens die lange reeks processen dat de moderne technieken voor simultaantolken, zoals wij ze aangeleerd kregen en vandaag toepassen, tot ontwikkeling kwamen.

Ons beroep is dus ontstaan in een zittingzaal, uit dwingende noodzaak: de nood om in realtime te communiceren terwijl iedereen zich toch in zijn eigen taal kan uitdrukken. Voor de eerste keer in de geschiedenis werden de debatten tijdens een proces simultaan vertaald naar het Engels, Frans, Duits en Russisch.

En dan is er 20 oktober 2010, de datum van goedkeuring van Richtlijn 2010/64 /EU van het Europees Parlement, die het recht op vertolking en vertaling vastlegt voor verweerders, zodat zij hun verdedigingsrechten ten volle kunnen uitoefenen. Deze richtlijn bepaalt normen en verplichtingen voor de lidstaten, die erop moeten toezien dat een nationaal register van vertalers en tolken wordt bijgehouden, en garanderen dat bedreven en gekwalificeerde professionals beschikbaar zijn om deze taalkundige diensten te leveren.

Het is krachtens deze richtlijn en ten behoeve van de gerechtelijke autoriteiten dat beëdigd vertalers en tolken optreden, en een onmisbare schakel vormen in de gerechtelijke wereld, met name in landen met verschillende officiële talen. Zij zijn werkzaam in officiële en plechtige contexten, waar strikte vertrouwelijkheid een vereiste is.

Ons beroep wordt dus erkend als noodzakelijk, en toch werd het nog steeds terzijde geschoven en onderschat. Onze collega’s slaagden er amper in om hun stem te laten horen, en de onderhandelingen waren even surrealistisch als de werken hier op deze locatie.

Door de specifieke aard van onze opdrachten verschillen ze van die van onze collega’s met andere specialiteiten We hadden dan ook een eigen vertegenwoordiging nodig, een inclusieve beroepsvereniging, die opgericht werd voor en door beëdigd vertalers en tolken.

En zo gebeurde het dat in 2014, in de marge van een protestactie in Antwerpen, Brussel en Gent, enkele maanden na de goedkeuring van een wetsontwerp over het Nationaal Register, een beweging het levenslicht zag die al gauw in het hele land weerklank vond. Onze beroepsvereniging werd officieel opgericht op 25 februari 2015.

Sindsdien werkt de vereniging aan de bescherming van de belangen van ons beroep, de bevordering van de beste praktijken inzake juridisch tolken, om niet alleen de politieke en gerechtelijke wereld, maar ook de publieke opinie te sensibiliseren.

Door deze acties konden we:

• na maanden bevriezing de betalingen opnieuw op gang brengen;
• een project tegenhouden met als doel de wachttijd te schrappen;
• vertalers een officiële stempel geven;
• de tarievenkloof tussen de talen verkleinen;
• en vooral het anonieme VTI-nummer in het leven roepen, dat essentieel is voor onze veiligheid in gevoelige dossiers.

Vandaag telt de BBVT zo’n 500 actieve leden, allemaal beëdigd vertalers en tolken, die samen de belangen van ons beroep verdedigen.

Vanavond vieren we onze overwinningen, maar moeten we ook anticiperen op toekomstige uitdagingen, eerst en vooral de invoering van videoconferenties voor gerechtelijke zittingen: een wet waar wij met een advies aan hebben bijgedragen op verzoek van de Commissie Justitie van de Kamer van Volksvertegenwoordigers. De stemming is achter de rug, en de wet trad op 1 september 2024 in werking.

Verder hebben de we opkomst van artificiële intelligentie, die ons beroep nu al op zijn kop zet.

Welke plaats moet AI krijgen binnen justitie? Daar waar er net zoals in de geneeskunde omgegaan wordt met mensenlevens, lotsbestemmingen, vrouwen, waar er geen ruimte is voor fouten.

Onze opdrachten omvatten geen grote diplomatieke toespraken, maar sociale dialecten, straattaal, codetaal uit criminele milieus. We verlenen een stem aan beklaagden, kwetsbare personen, slachtoffers, burgerlijke partijen, jonge kinderen in nood.

Ons beroep, dat is de kunst van de nuancering, de interpretatie van non-verbaal taalgebruik, kennis van dialecten en minderheidstalen. Dat is nauwelijks leesbare documenten vertalen, en authentieke akten door onze vertalingen rechtsgeldig maken, met de bijhorende strikte vertrouwelijkheid.

Het is aan ons om ons beroep opnieuw uit te vinden en van onze expertise onze troef te maken.

Mevrouw de Minister,

Hoe groots een land is, kan je afmeten aan de kwaliteit van het gerechtelijk apparaat, want dat is een fundamentele pijler voor de democratie, de rechtsstaat en de eerbiediging van de mensenrechten. De nieuwe regering heeft van justitie een prioriteit gemaakt en wil het vertrouwen van de burger in ons gerechtssysteem terugwinnen.

Justitie kan pas doeltreffend werken als de beroepsbeoefenaars over middelen beschikken, en de deskundigen die hen bijstaan in hun opdracht erkenning krijgen.

Die erkenning, dat is:

2-overleg, écht overleg, maar met de actoren op het terrein, diegenen die hier vandaag aanwezig zijn en actief voor justitie werken;

1-een herwaardering van onze vergoedingen, die nog altijd gebaseerd zijn op een koninklijk besluit uit 2016 dat intussen volledig achterhaald is, met ontoereikende tarieven die niet langer aantrekkelijk zijn voor professionals.

Wij houden oprecht van ons beroep. We kennen de risico’s ervan, en nemen onze volledige verantwoordelijkheid op. Wij worden op elk moment gevorderd, schikken ons naar de dwingende termijnen van gerechtelijke procedures, passen ons voortdurend aan om onze eed alle eer aan te doen.

De oprichting van een beroepsorde dringt zich op als absolute noodzaak. Dat is het enige middel om onze titel te bestendigen, die sinds 2019 wettelijk beschermd is, en om de kwaliteit, de volwaardige erkenning van ons beroep te garanderen.

Beste collega’s, beste gasten, van harte dank voor uw aanwezigheid. Laten we samen werk blijven maken van ons beroep.